تبلیغات
یک معمار

یک معمار
اینجا یک معمار می نویسد...


*مقدمه:*

در مناطق مختلف جغرافیایی پاکستان و هندوستان تفاوت هایی بین فرهنگ ها و
استقرارگاه های مراحل اولیه دوران مفرغ دیده می شود، تمدن سندی - هاراپایی
نوعی یکسانی و هم نوایی فرهنگی در مناطق تحت نفوذ خود برقرار کرده که شناخت
مراکز شهری این فرهنگ را آسان می کند.

گستره ی آثار تمدن سندی-هاراپایی از قلمرو تمدن های مصری و بین النهرینی
پهناورتر است. این تمدن در ناحیه ای بسیار وسیع با طولی در حدود 1600
کیلومتر از روپار در تپه های سیملا تا سوتگاکن دور و پهنایی در حدود 1200
کیلومتر از سوتگاکن دور تا کناره شرقی خلیج کامبی در غرب هند، در یک ناحیه
کم و بیش مثلث شکل به مساحت حدود 000/000/1 کیلومتر مربع پراکنده شده است.

محوطه های تمدن سندی-هاراپایی به دو گروه اصلی و عمده ی شمال یعنی منطقه
پنجاب، که شهر عمده ی آن هاراپا است، و گروه جنوبی، که مرکز اصلی آن
موهنجودارو است، تقسیم می شود و البته باید به این مناطق گروه های کمتر
شناخته شده ی غربی و شرقی را نیز اضافه کرد.

می توان حدس زد که آب و هوای منطقه در هزاره سوم ق.م شبیه امروز بوده است.
طغیان های رودخانه ی سند مانند رودخانه های دجله و فرات نامنظم است و به
دشواری مهار می شود. شهرهای جنوب سند در برابر سیل آسیب پذیر بوده و کاوش
های موهنجودارو این را نشان می دهد. شهرهای سندی نیز مانند بین النهرین در
برابر تغییر مسیر آب آسیب پذیر بوده و همین امر احتمالاً در فروپاشی تمدن
سند نیز نقشی اساسی داشته است.

(به ادامه مطلب مراجعه فرمایید)



*محوطه های سندی و الگوهای آن*

گسترش شهرنشینی در سند بسیار سریع بود. شهر موهنجودارو به همان سرعتی که
شکل گرفته از بین رفته و بیش از یک دوره ی 200 ساله تداوم نداشته است.
سازماندهی تشکیلات شهری در تمام شهرهای سندی-هاراپایی به شکلی یکسان گسترش
یافته است.

با توجه به پژوهش های گسترده ی باستان شناسان، سرزمین های وسیعی که هاراپای
اولیه (قدیم) خوانده شده است ممکن است مراکز اولیه ی تمدن سندی باشد. محوطه
ی کوت دیجی حدود 2800 تا 2500 ق.م مستقیماً مادر تمدن سندی بوده و آن را با
نام دوره ی هاراپای قدیم می خوانند.

گذر و تحول جوامع از روستانشینی به شهرنشینی در دشت سند، قدیم ترین الگوی
شهرنشینی را در این ناحیه معرفی می کند. در این وضعیت دو مسئله کاملاً روشن
است. اول آن که تولید مازاد بر مصرف به دست آمده از مزارع حاصلخیز دشت های
قابل آبیاری با آب رودخانه ها که محصول عمده ی آن را گندم، جو و پنبه تشکیل
می داد، در سیلوهایی که به همین منظور ساخته شده بود انبار می شد. دومین
جنبه ی زندگی شهری پدید آمدن تخصص صنعتی وتوسعه ی صنعتی شهرهاست.

*موهنجودارو و هاراپا:*

در میان صدها محوطه ی مربوط به تمدن هاراپی چهار شهر به لحاظ بزرگی، عظمت
معماری و تمدنی که از آن برخوردار بودند وضعیتی ویژه داشتند.

موهنجودارو و هاراپا معروفترین،کالی بنگال قدیمی ترین و لوتال بزرگترین
مرکز تجارت دریایی.

موهونجودار و هاراپا در سال های 1922 و 1923 میلادی کشف شدند و کاشف و حفار
اولیه ی این محوطه ها سرجان مارشال بود.

تفاوت های موجود بین هاراپا و موهنجودارو از یک سو، و سایر محوطه ها و
شهرهای تمدن سندی از سوی دیگر چنان است که این دو شهر را می توان دو کلان
شهر یا دو پایتخت تمدن سندی، یکی در پنجاب و دیگری در سند دانست، که بر
دیگر استقرارگاه ها برتری سیاسی - اجتماعی داشته اند.

مناسبات این دو شهر با آنکه حدود 600 کیلومتر با هم فاصله دارند از نظر
فرهنگی غیر قابل انکار است. این دوگانگی مرکز قدرت سیاسی به دلیل بعد مسافت
و تفاوت های جغرافیایی قابل توجیه است و بدون شک در پدید آوردن و گسترش
سازمان های سیاسی هند شمالی در دوره های گوناگون تأثیر داشته است.

این نکته بعید به نظر نمی رسد که مرکز زایش گسترش تمدن سندی در آغاز
موهنجودارو بوده است و پس از آن شهرهای جنوبی مقهور سیل های ویرانگری شدند
که شواهد آنها نیز در موهنجودارو و محوطه های دیگر جنوبی دیده می شود. مرکز
سیاسی به مناطق شمالی منتقل و در پنجاب و پایتخت آن هاراپا مستقر شده است.
با همه ی این ها شواهد گاهنگاری موجود، هیچ تفاوتی را میان این دو منطقه
نشان نمی دهد.

*ویژگی های الگوهای شهرهای سندی (موهنجودارو و هاراپا)*

1-  پیش از همه باید به نقشه ی منظم این شهرها اشاره کرد. کلیه ی این مراکز
بر پایه ی  شبکه ای از کوچه ها و خیابان های راست و متقاطع ساخته شده است و
در نطقه ی مقابل شهرهای بین النهرین قرار دارد که شهرها و شهرک های آن به
شکل نامنظمی رشد کرده و تحولات شهری آنها به صورت ارگانیک بوده است.

2-  وجود دو بخش مجزا، یک شهر پایین و یک شهر بالا یا ارگ محصور است که
معمولاً در سمت غرب شهر پایین قرار دارد و به نوعی طبقه بندی اولیه ی
اجتماعی و تقسیم کلی مردم جامعه را به دو گروه متمایز، یعنی گروه حاکمان –
کاهنان و گروه مردم عادی نشان می دهد که نخستین ریشه های اختلاف طبقاتی
بوده است.

3-  استفاده ی بسیار از آجر به جای خشت.

4-  وجود شبکه های فاضلاب بسیار سازمان یافته.

*موهنجودارو:*

موهنجودارو به معنای تپه ی مردگان و در ساحل راست و غربی رودخانه ی سند
واقع است. موهنجودارو شهری است که از آن می توان به عنوان اصلی ترین الگو و
مدل شهرهای تمدن سندی نام برد. شهر به 2 قسمت شهر بالا و شهر پایین تقسیم
شده است. شهر بالا شامل بنای یادمانی و همگانی می شود و شهر پایین جای
زندگی مردم عادی است. در اطراف ارگ شهر بالا سکوهایی با آجر ساخته شده که
احتمالاً برای حفظ آن از خطر سیلاب های رودخانه بنا شده است. بناهای اصلی
موجود در ارگ عبارت است از حمام بزرگ، سیلو و بنای بزرگی که شامل مدرسه و
ساختمان بنای مشورتی است.

حمام بزرگ؛ ساختمانی غیر عادی به شمار می رود که استفاده از آن احتمالاً
منحصر به نخبگان و کاهنان بوده است. این مجموعه، بنایی برای اجرای مناسک و
مراسم مذهبی شهر به شمار می رفته است.

سیلو؛ شامل بلوک هایی از آجر است که با راهروهای باریکی از یکدیگر جدا می
شود. این بنا انبار عمومی شهر برای نگه داری محصولات تولیدی جامعه بوده است.

*هاراپا:*

هاراپا در بخش های شمالی رودخانه ی سند و 600 کیلومتری موهنجودارو و در
ناحیه ی ساهی وال ایالت پنجاب واقع است و با هاریوپیا که نامش در کتاب مقدس
هندیان، ریگ ودا، آمده منطبق دانسته شده است.

بنا بر نظریات و عقاید رایج محلی، عیش و عشرت بیش از حد مردمان این شهر
باعث سقوط آن شده است. اگرچه به نظر ویلر سقوط هاراپا ارتباط مستقیمی با
تجاوز آریایی ها دارد که آثار و بقایای آن نیز در گورستان H این شهر دیده
می شود. هاراپا به مانند موهنجودارو و سایر شهرهای سندی به 2 بخش اصلی بزرگ
تر غرب یا شهر پایین و بخش کوچک تر شرقی یا ارگ تقسیم شده که در عین کوچک
تر بودن از بخش غربی بلندتر است. هاراپا حدود 101 هکتار وسعت دارد.

شهر پایین در بخش شرقی ارگ قرار دارد. در بخش شمالی، یک قسمت استثنایی در
خارج از ارگ باقی مانده که در حقیقت غنی ترین آثار هاراپا در آن به جای
مانده است. یکی از مهم ترین و جالب توجه ترین بناهای موجود در این بخش،
سیلوی معروف هاراپاست که در سال های 1921 تا 1923 حفاری شده است. این سیلو
بنایی بسیار بزرگ و یادمانی شامل 2 بلوک متقارن است که با یک راهرو از
یکدیگر جدا می شود.

تعداد اشیای منقول پیدا شده در هاراپا چشمگیر است و در بین این مجموعه می
توان به 700 عدد مهر، مقدار زیادی پیکره، اشیای خانگی، ابزار کار، جواهرات
زینتی و بسیاری اشیای دیگر اشاره کرد.

بیشتر پیکره های پیدا شده در این جا از گل پخته ساخته شده اند و تعداد
کمتری سنگی است. حدود دو سوم این پیکره ها زنانه و نیمه برهنه اند.

سفال های هاراپا چرخ ساز بوده و همه گونه شئ سفالی در میان آن ها دیده می
شود. ظروف مورد استفاده ی روزمره به رنگ سیاه که روی زمینه ی قرمز کشیده
شده منقوش است. سفال های رنگارنگی که بعدها در اوج شکوفایی تمدن هاراپا به
صورت گسترده ای دیده شده نیز در این زمان وجود دارد. عمومی ترین نقش موجود،
نوار سیاه ساده ای است که هنگامی که ظروف هنوز روی چرخ بوده اند کشیده شده.
در کنار طرح های هندسی مانند دایره های متداخل، چهارگوش ها و مثلث ها، برخی
نقوش انسانی و جانوری نیز دیده می شود.

*سخن پایانی*

محوطه های تمدن سندی 2 ویژگی قابل تشخیص دارند. گروهی از این محوطه ها که
دور از دشت سند قرار گرفته دیوارهای دفاعی دارد، مانند شهر سوتکاگن دور در
نزدیکی مرز ایران و پاکستان. گروه دیگر نیز شهرها و استقرارگاه هایی است که
روی بقایای روستاهای کوچک محلی بنا شده. در این شهر مانند گوملا، موندیگاک،
کوت دیجی و نوشاورو لایه های سوخته ای وجود دارد که فرهنگ روستایی قدیم تری
را از فرهنگ جدیدتر سندی که بر روی آن قرار گرفته جدا می کند. وجود خرابی
های بسیار، لایه های سوخته و دوره های فترت نشان می دهد که تمدن و فرهنگ
سندی با زور جنگ و تجاوز به این اماکن وارد شده و فرهنگ های پیش از خود را
با خشونت از بین برده است.

یکی از دلایل گسترش جغرافیایی وسیع تمدن سندی، نفوذ آن در اماکن و شهرهای
دوردستی مانند شورتگای در افغانستان و نزدیکی مرزهای ترکمنستان، یعنی حدود
800 کیلومتر دورتر از مراکز اصلی تمدن سندی است. به نظر حفاران فرانسوی
شورتگای، وجود این محوطه ی سندی در این منطقه بسیار دور نشان دهنده ی وجود
یک کلنی سندی برای کشف منابع و معادن مورد نیاز و به خصوص سنگ لاجورد کوه
های بدخشان برای صدور به مراکز تمدن سندی است. دلیل اصلی وجود یک
استقرارگاه سندی در این منطقه بسیار دور، هرچه که بوده در هر حال مؤید 2
نکته ی اصلی است. یعنی گسترش و نفوذ تمدن سندی و نیز عملیات تجاری ای که
ظاهراً هدف اصلی سندیان بوده است.

*منبع:*

  * سید سجادی، سید منصور: باستان شناسی شبه قاره هند، صفحات 64 الی 123،
    سمت: 1388



طبقه بندی: معماران نامی جهان، سبک های معماری، معماری باستانی، معماری شرقی، شهرهای معمارانه ایران و جهان،
برچسب ها: تمدن شهرسازی موهنجودارو، معماری پاکستان باستان وتلغیقی از معماری هندی، منهتن شرق، هاراپا، آشنایی با معماری جهان / اینبار موهنجودارو،
[ سه شنبه 1391/10/12 ] [ 11:04 ق.ظ ] [ سید بهنام فتحی ]
.: Weblog Themes By Weblog Skin :.
درباره وبلاگ

بسم الله الرحمن الرحیم
یک معمار خوب معماری است که از آجرهایی که به سمتش پرت می کنند دیواری برای خود بسازد.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ایمیل بهنام: 1memar.fathi@gmail.com
ایمیل منوچهر: manuchehr.memar@gmail.com

آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب
تماس با ما

وب هكس

وب هكس

داغ کن - کلوب دات کام